Nieuwe examenprogramma’s kunstvakken en ckv: wat verandert er?
Op donderdag 29 oktober was LAMBO aanwezig bij de uitgeversbijeenkomst van SLO. Daar werd een update gegeven over de stand van de zaken en de aankomende ontwikkelingen in de veranderingen van de kunstvakken in de bovenbouw en ckv. De conceptexamenprogramma's zijn inmiddels af. Er wordt nu voor alle kunstvakken een syllabus ontwikkeld waarin de stof wordt vastgelegd die op het CE wordt getoetst. In dat proces moeten nog een aantal inhoudelijke knopen worden doorgehakt. Hoe het nieuwe bovenbouwprogramma er in detail uit gaat zien, blijft dus nog even onbekend. Als in september 2028 de syllabi worden opgeleverd, is de examenstof definitief. Volgens de officiële planning beginnen de eerste leerlingen in september 2030 met het nieuwe programma. Een ambitieus tijdspad dus om een goede, zorgvuldig opgebouwde methode te ontwikkelen. Je kunt de invoeringsplanning van SLO hiernaast bekijken.
Het is dus ook voor ons een spannende periode. Juist daarom volgen we de ontwikkelingen op de voet en houden we jullie op de hoogte. Hieronder volgen de belangrijkste punten voor de kunstvakken en ckv; voor geschiedenis kun je hier kijken.
NB Geef je (ook) les aan de onderbouw? Lees dan wat er daar inhoudelijk verandert met betrekking tot de geactualiseerde kerndoelen!
Vijf keuzekunstvakken volgens dezelfde uitgangspunten
In de bovenbouw zijn er straks voor elk schoolniveau vijf keuzekunstvakken om examen in te doen: beeldend, muziek, dans, theater en de nieuwe discipline film. Als school bepaal je zelf welk(e) vak(ken) je aanbiedt. De vijf disciplines zijn allemaal opgebouwd volgens dezelfde vier domeinen: het overkoepelende domein artistiek creatief vermogen en de subdomeinen maken en betekenis geven, meemaken en betekenis geven en vraagstukken.
Voor elke discipline geldt dat het creatieve proces belangrijker wordt en dat de theorie en de praktijk sterk met elkaar worden verweven. Dat betekent dat voor sommige vakken het CSE verdwijnt en dat theorie vooral op het schoolexamen getoetst wordt. Voor beeldende kunst en film zal het eindexamen zeer waarschijnlijk alleen uit een CPE bestaan. Er komt bij alle disciplines veel aandacht voor niet-westerse kunst, interculturele en/of interdisciplinaire kunst en voor de context van een kunstwerk, kunstenaar en beschouwer. Voor meer uitleg en achtergrond over de keuzes wat betreft inhoud en opbouw, zie het toelichtingsdocument van SLO.
Zes belangrijke veranderingen
- Er komt meer nadruk op het creatieve proces. Leerlingen gaan veel zelf creëren. Historische kennis is belangrijk, maar geen doel op zich. De theoretische kennis wordt gekoppeld aan de praktijk van het maken.
- De examenvakken worden beeldend, film, dans, muziek en theater. Kunst Algemeen (KuA/Kunst Nieuwe stijl) en Tekenen, handvaardigheid, textiele vormgeving (Kunst Oude stijl) voor havo en vwo verdwijnen dus als examenvakken. Op het vmbo blijven de vier vakken bestaan (al wordt drama in het nieuwe programma theater) en worden die aangevuld met film.
- De kunstvakken worden ingedeeld in vier domeinen. Elementen uit deze domeinen zijn vergelijkbare met de huidige examenprogramma's. Domein A tot en met C sluiten aan op de kerndoelen in de onderbouw. Een belangrijk nieuw domein is Domein D. Vraagstukken. Hierin beschouwt de leerling kunst in een maatschappelijke context aan de hand van vier thema's (macht; culturele uitwisseling; religie en spiritualiteit; mens, natuur en ecologie). Of deze vier thema's allemaal worden getoetst of zullen rouleren, is nog niet bekend.
- Er komt veel aandacht voor de context van een kunstuiting. Het gaat daarbij zowel om de context van de maker als die van de beschouwer.
- Het schoolexamen krijgt een duidelijker eigen inhoud. De inhoudelijke thema’s worden afzonderlijk toegewezen aan het centraal examen of het schoolexamen. De beoogde verdeling sluit beter aan bij de gelijke weging van beide examens (50% SE en 50% CE).
- Het vmbo-programma sluit beter aan bij de andere niveaus. Op alle niveaus worden dezelfde kunstvakken ingevoerd, volgens dezelfde vier domeinen. Het belangrijkste verschil zit in domein C2, waarbij op het vmbo alleen de discipline die is gekozen in context wordt bekeken en er op havo en vwo ook naar andere disciplines wordt gekeken (zie ook de tabel hieronder).
Domeinen en toetsing
De verdeling tussen het SE en CE is bekend. Er wordt hierbij een onderscheid gemaakt tussen beeldend en film, en dans, muziek en theater.
Beeldend en film
| Domeinindeling | Titel | SE/CE |
|---|---|---|
| Domein A | Artistiek creatief vermogen | SE + CE |
| Domein B | Maken en betekenis geven | |
| Subdomein B1 | Creëren | CE |
| Subdomein B2 | Vakvaardigheid | SE |
| Domein C | Meemaken en betekenis geven | |
| Subdomein C1 | Vaktheorie | SE |
| Subdomein C2 | Beeldend/film in contexten (vmbo) Beeldend/film en kunsten in contexten (havo/vwo) | CE |
| Domein D | Vraagstukken | CE |
De vakken beeldend en film worden (waarschijnlijk) afgesloten met een centraal praktisch examen (CPE) en niet met een schriftelijk examen (CSE).
Dans, muziek en theater
| Domeinindeling | Titel | SE/CE |
|---|---|---|
| Domein A | Artistiek creatief vermogen | SE + CE |
| Domein B | Maken en betekenis geven | |
| Subdomein B1 | Creëren | SE |
| Subdomein B2 | Vakvaardigheid | SE |
| Domein C | Meemaken en betekenis geven | |
| Subdomein C1 | Vaktheorie | CE |
| Subdomein C2 | Dans/muziek/theater in contexten (vmbo) Dans/muziek/theater en kunsten in contexten (havo/vwo) | CE |
| Domein D | Vraagstukken | CE |
De vakken dans, muziek en theater worden (waarschijnlijk) afgesloten met een schriftelijk examen (CSE) en niet met een centraal praktisch examen (CPE).
Het onderdeel vaktheorie wordt getoetst op het CE, en wordt dus nog uitgewerkt in de syllabus.
Veranderingen in ckv
Ook in het vak ckv komen er veranderingen. Net als bij de kunstvakken worden de verschillende schoolniveaus dichter naar elkaar toe getrokken. Dit zorgt vooral op het vmbo voor veranderingen. De belangrijkste kenmerken van het vak ckv worden (op alle niveaus):
- Zelf ervaren van kunst en cultuur is het belangrijkste uitgangspunt.
- Er komt ook ruimte voor zelf creëren. Daarbij worden de artistieke vaardigheden niet beoordeeld, maar is er bijvoorbeeld meer ruimte om het resultaat van een onderzoek in een andere vorm te presenteren dan een verslag of mondelinge presentatie.
- Ckv gaat in op drie niveaus: persoonlijk, maatschappelijk en (inter)cultureel.
- Er is veel ruimte voor burgerschapsonderwijs.
- De domeinen verkennen, verbreden, verdiepen en verbinden worden vervangen door Domein A. Cultureel kunstzinnig vermogen en Domein B. Meemaken en betekenis geven.
- Loopbaanoriëntatie is verwerkt in de eindtermen.
- Voor havo- en vwo-leerlingen is inzicht in de rol die kunst en cultuur speelt in de maatschappij een eindterm. Dit is niet het geval voor vmbo-leerlingen. De andere eindtermen zijn grotendeels gelijk.
Wat betekent dit voor je huidige boeken?
Leerlingen die vóór 2032 examen doen, kunnen de huidige bovenbouwboeken blijven gebruiken. Voor het nieuwe programma verwachten we een grondige herziening. Dat betekent dat onze huidige boeken grotendeels vernieuwd moeten worden. Hoe dat eruit gaat zien, is voor ons nu nog moeilijk in te schatten. Aan de hand van de informatie van het SLO gaan we daarover brainstormen, terwijl we wachten op de definitieve exameninvulling. Zodra we meer concrete informatie hebben, zullen we je daarover informeren via onze website en nieuwsbrief. Je kunt je onderaan deze pagina inschrijven voor onze digitale nieuwsbrief, die een paar keer per jaar verschijnt.
Kunst en ckv vallen in tranche 3 van de actualisatie. Daarbij hoort het volgende tijdspad:
| Moment | Wat gebeurt er? |
|---|---|
| 6 oktober 2026 | Publicatie eerste conceptexamenprogramma’s |
| Schooljaar 2026–2027 | Ontwikkeling conceptsyllabi |
| Schooljaar 2027–2028 | Beproeven in de onderwijspraktijk |
| September 2028 | Oplevering definitieve conceptexamenprogramma’s aan OCW |
| September 2030 | Eerste nieuwe cohorten met hun nieuwe LAMBO-uitgaven starten in vmbo 3, havo 4 en vwo 4 |
| 2032 | Eerste centrale examens volgens het nieuwe programma voor vmbo en havo |
| 2033 | Eerste centrale examens volgens het nieuwe programma voor vwo |